Bedudinghe op Cantica Canticorum. Vertaling en bewerking van Glossa Tripartita super Cantica
I. Teksthistorische studies
by K. Schepers
Tot voor kort was Bedudinghe op Cantica Canticorum niet meer dan een omvangrijk Middelnederlands commentaar op het Hooglied, een anonieme vroeg-vijftiende-eeuwse tekst van onbekende herkomst, die verbazend rijk is overgeleverd. Bedudinghe werd ten onrechte gezien als een originele Middelnederlandse compilatie. Bedudinghe is echter een van de talrijke vruchten van volkstalige Hoogliedcommentaren aan een boom die stevig wortelt in de vruchtbare grond van een Latijnse commentaartraditie van Origenes tot Bernardus, van Gregorius tot Bonaventura. Bedudinghe kan opmerkelijk exact in tijd, plaats en spirituele cultuur worden verankerd. Analyse van inhoud en overlevering doet vermoeden dat de tekst in de Noordelijke Nederlanden is ontstaan en dat Latijnse bronnen de basis vormen voor het Middelnederlandse commentaar. Dit vermoeden is op uiterst gelukkige wijze bevestigd door de vondst in de Universiteitsbibliotheek Utrecht van de Latijnse brontekst: Glossa tripartita super Cantica. Glossa tripartita super Cantica – ‘Drieledig commentaar op het Hooglied’ – is een franciscaanse exegetische tekst uit de vroege veertiende eeuw. Glossa tripartita is in de loop van vele jaren ontstaan, vindt haar oorsprong aan de universiteit van Parijs en is mogelijk voltooid in het epicentrum van de franciscaanse wereld: Assisi. In de vroege vijftiende eeuw is deze scholastiek-exegetische tekst getransformeerd tot Bedudinghe op Cantica Canticorum, waarbij de tekst van alle scholastieke elementen werd ontdaan. Glossa tripartita geeft een drieledig allegorisch commentaar op het Hooglied: bruid en bruidegom zijn respectievelijk God en de Kerk, Christus en Maria, God en de minnende ziel. Bedudinghe laat de ecclesiologische interpretatie achterwege. De Bedudinghe-vertaler schiep een tekst die uitsluitend bedoeld is voor meditatie en contemplatie. Bedudinghe levert de brandstof voor de oven ‘der vuerigher begheerten’, die brandt in het hart van de minnende ziel. De getransformeerde tekst verwierf een onmiddellijk en blijvend succes in de Noordelijke Nederlanden. Ook de plaats van Bedudinghe in de vijftiende-eeuwse culturele, tekstuele, spirituele en institutionele context kan tamelijk exact worden bepaald. Het geintendeerde publiek bestaat uit contemplatief gestemde vrouwen, in de eerste plaats in de huizen en kloosters van het Utrechts Kapittel en het Generaal Kapittel (Kapittel van Sion). In dit milieu, in het westen van de Noordelijke Nederlanden, vond de primaire receptie van Bedudinghe plaats; een secundaire, goeddeels gelijktijdige receptie op kleinere schaal, vond plaats in Windesheimse kloosters in het oosten. Tekstinterne en tekstexterne gegevens kunnen tenslotte in een zin worden samengevat: de Bedudinghe-vertaler en -bewerker schreef in de vroege vijftiende eeuw een tot meditatie en contemplatie stemmend Hoogliedcommentaar voor vrouwelijke religieuzen in het westen van de Noordelijke Nederlanden met sterke bruidsmystieke verlangens.
- By (author) K Schepers
Other Titles in this Series
Repertorium of Middle Dutch Sermons preserved in manuscripts from before 1550 / Repertorium van Middelnederlandse preken in handschriften tot en met 1550 (I-VII)
I. Antwerpen-Brussel. II. Den Haag - Leiden. III. Appendices - indices. IV. Aerdenhout - Darmstadt. V. Den Bosch - Leeuwarden. VI. Leiden - Zwolle. VII. Verantwoording en indices
Volume 29
Passie voor het lijden
De Hundert Betrachtungen und Begehrungen van Henricus Suso en de oudste drie bewerkingen uit de Nederlanden
Volume 33
Lering en stichting op klein formaat. Middelnederlandse rijmteksten in eenkolomsboekjes van perkament
Deel I: Onderzoek. Deel II: Handschriften
Volume 31
Bedudinghe op Cantica Canticorum. Vertaling en bewerking van Glossa Tripartita super Cantica
II. Kritische editie
Volume 35
Repertorium of Middle Dutch Sermons preserved in Manuscripts from before 1550 / Repertorium van Middelnederlandse preken in handschriften tot en met 1550 Dl. 1
Antwerpen-Brussel. Dl. 2: Den Haag-Leiden. Dl. 3: Appendices - Indices
Volume 29
‘Komt pelgrims, komt hier’
Devotioneel drukwerk voor bedevaartplaatsen in Vlaanderen en Brabant (1500-1850)
Volume 45
De letter levend maken
Opstellen aangeboden aan Guido de Baere bij zijn zeventigste verjaardag
Volume 39
Verhalende verzamelingen
'Flos unde Blankeflos' en de overlevering van de Middelnederduitse narratieve literatuur
Volume 46
Repertorium of Middle Dutch Sermons Preserved in Manuscripts from before 1550 / Repertorium van Middelnederlandse preken in handschriften tot en met 1550 (IV-VII)
IV. Aerdenhout - Darmstadt. V. Den Bosch - Leeuwarden. VI. Leiden - Zwolle. VII. Verantwoording en indices
Volume 29
Similar Books
Innovation and Medieval Communities
The Circulation of Ideas and Practices in and out of the Town (1200-1500)
Volume 63
Medieval Yeghegis, Armenia
History, Archaeology, Society. Local Multiplicities and Global Connections of a Rural Centre on the Silk Road(s)
Power and Women in Southeast and Central Europe in Late Medieval and Early Modern Period (1300-1600)
Volume 10
Punning in Odd or Elegant Constructions in Jeremiah
The Convergence of Linguistics, Rhetoric, and Textuality in the Hebrew Text of Jeremiah
Women in Late Antiquity and the Early Middle Ages
Studies from Western Europe and North Africa
Volume 44
Los oficios de los diplomas latinos de la Cataluna altomedieval
Estudio de las innovaciones lexicas: XI Premio Internacional de Tesis Doctorales Fundacion Ana Maria Aldama Roy de Estudios Latinos
Volume 106
A Communication Ethic of Dialogic Reformation
Nicholas of Cusa on Care for Communities in Crisis
Volume 106
Ambiguum 10 of Maximus the Confessor in Modern Study
Papers collected on the Occasion of the Budapest Colloquium on Saint Maximus, 3-4 February 2021
Volume 97
Building the Presence of the Prince
The Institutions Responsible for the Construction and Management of the Buildings of European Courts (14th-17th centuries)
Volume 14