Bedudinghe op Cantica Canticorum. Vertaling en bewerking van Glossa Tripartita super Cantica
I. Teksthistorische studies
by K. Schepers
Tot voor kort was Bedudinghe op Cantica Canticorum niet meer dan een omvangrijk Middelnederlands commentaar op het Hooglied, een anonieme vroeg-vijftiende-eeuwse tekst van onbekende herkomst, die verbazend rijk is overgeleverd. Bedudinghe werd ten onrechte gezien als een originele Middelnederlandse compilatie. Bedudinghe is echter een van de talrijke vruchten van volkstalige Hoogliedcommentaren aan een boom die stevig wortelt in de vruchtbare grond van een Latijnse commentaartraditie van Origenes tot Bernardus, van Gregorius tot Bonaventura. Bedudinghe kan opmerkelijk exact in tijd, plaats en spirituele cultuur worden verankerd. Analyse van inhoud en overlevering doet vermoeden dat de tekst in de Noordelijke Nederlanden is ontstaan en dat Latijnse bronnen de basis vormen voor het Middelnederlandse commentaar. Dit vermoeden is op uiterst gelukkige wijze bevestigd door de vondst in de Universiteitsbibliotheek Utrecht van de Latijnse brontekst: Glossa tripartita super Cantica. Glossa tripartita super Cantica – ‘Drieledig commentaar op het Hooglied’ – is een franciscaanse exegetische tekst uit de vroege veertiende eeuw. Glossa tripartita is in de loop van vele jaren ontstaan, vindt haar oorsprong aan de universiteit van Parijs en is mogelijk voltooid in het epicentrum van de franciscaanse wereld: Assisi. In de vroege vijftiende eeuw is deze scholastiek-exegetische tekst getransformeerd tot Bedudinghe op Cantica Canticorum, waarbij de tekst van alle scholastieke elementen werd ontdaan. Glossa tripartita geeft een drieledig allegorisch commentaar op het Hooglied: bruid en bruidegom zijn respectievelijk God en de Kerk, Christus en Maria, God en de minnende ziel. Bedudinghe laat de ecclesiologische interpretatie achterwege. De Bedudinghe-vertaler schiep een tekst die uitsluitend bedoeld is voor meditatie en contemplatie. Bedudinghe levert de brandstof voor de oven ‘der vuerigher begheerten’, die brandt in het hart van de minnende ziel. De getransformeerde tekst verwierf een onmiddellijk en blijvend succes in de Noordelijke Nederlanden. Ook de plaats van Bedudinghe in de vijftiende-eeuwse culturele, tekstuele, spirituele en institutionele context kan tamelijk exact worden bepaald. Het geintendeerde publiek bestaat uit contemplatief gestemde vrouwen, in de eerste plaats in de huizen en kloosters van het Utrechts Kapittel en het Generaal Kapittel (Kapittel van Sion). In dit milieu, in het westen van de Noordelijke Nederlanden, vond de primaire receptie van Bedudinghe plaats; een secundaire, goeddeels gelijktijdige receptie op kleinere schaal, vond plaats in Windesheimse kloosters in het oosten. Tekstinterne en tekstexterne gegevens kunnen tenslotte in een zin worden samengevat: de Bedudinghe-vertaler en -bewerker schreef in de vroege vijftiende eeuw een tot meditatie en contemplatie stemmend Hoogliedcommentaar voor vrouwelijke religieuzen in het westen van de Noordelijke Nederlanden met sterke bruidsmystieke verlangens.
- By (author) K Schepers
Other Titles in this Series
Verhalende verzamelingen
'Flos unde Blankeflos' en de overlevering van de Middelnederduitse narratieve literatuur
Volume 46
Repertorium of Middle Dutch Sermons Preserved in Manuscripts from before 1550 / Repertorium van Middelnederlandse preken in handschriften tot en met 1550 (IV-VII)
IV. Aerdenhout - Darmstadt. V. Den Bosch - Leeuwarden. VI. Leiden - Zwolle. VII. Verantwoording en indices
Volume 29
Repertorium of Middle Dutch Sermons preserved in manuscripts from before 1550 / Repertorium van Middelnederlandse preken in handschriften tot en met 1550 (I-VII)
I. Antwerpen-Brussel. II. Den Haag - Leiden. III. Appendices - indices. IV. Aerdenhout - Darmstadt. V. Den Bosch - Leeuwarden. VI. Leiden - Zwolle. VII. Verantwoording en indices
Volume 29
A Fish Out of Water?
From Contemplative Solitude to Carthusian Involvement in Pastoral Care and Reform Activity
Volume 41, 2
Passie voor het lijden
De Hundert Betrachtungen und Begehrungen van Henricus Suso en de oudste drie bewerkingen uit de Nederlanden
Volume 33
Lering en stichting op klein formaat. Middelnederlandse rijmteksten in eenkolomsboekjes van perkament
Deel I: Onderzoek. Deel II: Handschriften
Volume 31
Bedudinghe op Cantica Canticorum. Vertaling en bewerking van Glossa Tripartita super Cantica
II. Kritische editie
Volume 35
Repertorium of Middle Dutch Sermons preserved in Manuscripts from before 1550 / Repertorium van Middelnederlandse preken in handschriften tot en met 1550 Dl. 1
Antwerpen-Brussel. Dl. 2: Den Haag-Leiden. Dl. 3: Appendices - Indices
Volume 29
‘Komt pelgrims, komt hier’
Devotioneel drukwerk voor bedevaartplaatsen in Vlaanderen en Brabant (1500-1850)
Volume 45
De letter levend maken
Opstellen aangeboden aan Guido de Baere bij zijn zeventigste verjaardag
Volume 39
Similar Books
A Late Antique Harrowing of Hell and Its Medieval Reception
Eusebius of Alexandria's Sermons 15 and 17 (CPG 5524; 5526) and their Latin Rewritings
Volume 99
Behind the Scenes of Medieval Roofs
An Overview of the Roofing Systems of Italian Churches
Volume 90
Innovation and Medieval Communities
The Circulation of Ideas and Practices in and out of the Town (1200-1500)
Volume 63
Linguistic and Cultural Dynamics in a Frontier Society
New Perspectives on Northeastern Bavaria and Western Bohemia in the Early Middle Ages
Volume 9
Medieval Debates on Foreknowledge: Future Contingents, Prophecy, and Divination
Acts of the XXVII Annual Colloquium of the SIEPM, Trento 12-15 September 2023
Volume 31
Medieval Yeghegis, Armenia
History, Archaeology, Society. Local Multiplicities and Global Connections of a Rural Centre on the Silk Road(s)
Power and Women in Southeast and Central Europe in Late Medieval and Early Modern Period (1300-1600)
Volume 10
Punning in Odd or Elegant Constructions in Jeremiah
The Convergence of Linguistics, Rhetoric, and Textuality in the Hebrew Text of Jeremiah
Tradition, Interpretation, and Change
Developments in the Liturgy of Medieval and Early Modern Ashkenaz
Women in Late Antiquity and the Early Middle Ages
Studies from Western Europe and North Africa
Volume 44
